Zieleń miejska - to tereny niezabudowane wewnątrz miasta, zajęte przez zaplanowane i utrzymane lub naturalne zespoły roślinności.

Miejskie tereny zielone są najczęściej ogólnodostępne i spełniają funkcje wypoczynkowe, rekreacyjne, zdrowotne i estetyczne. Przyczyniają się do poprawy jakości życia w miastach i utrzymaniu bioróżnorodności - są siedliskami wielu gatunków roślin i zwierząt. Zieleń w miastach jest elementem kompozycji urbanistycznej - wpływa na charakter i wygląd ulic i placów, kształtuje i porządkuje wnętrze miasta.

1. Ogród Botaniczny

OGRÓD BOTANICZNY

Ogród Botaniczny w Grudziądzu położony jest przy Alei Nad Trynką, pomiędzy ulicami Bema i Armii Krajowej na działkach nr 9, 154, 155 obr 26 o łącznej powierzchni 0,51 ha.

Uchwała o utworzeniu ogrodu dendrologicznego została podjęta na wniosek Towarzystwa Upiększania Miasta Grudziądza przez Zarząd Miasta 12 lipca 1933 roku. Urządzanie ogrodu trwało dwa lata. Cały teren został otoczony ogrodzeniem z dwoma bramami. W parku umieszczano rzadkie okazy drzew i krzewów w różnych odmianach. W południowej części ogrodu założono kwietne dywany, z których słynął przedwojenny Grudziądz. Dodatkowymi atrakcjami były basenik z rybkami oraz zegar słoneczny. Drzewa i krzewy zaopatrzone były w tabliczki informujące. Park Botaniczny im. Króla Jana III Sobieskiego, bo tak brzmiała oficjalna przedwojenna nazwa, został otwarty w 1935 roku.
W 2007 roku Prezydent Grudziądza podjął decyzję o rewitalizacji Ogrodu Botanicznego. W lipcu 2007 roku został przygotowany projekt techniczny szaty roślinnej, który przewidywał renowację trawnika, likwidację drzew i krzewów chorych zagrażających bezpieczeństwu, dokonanie nowych nasadzeń drzew i krzewów, umieszczenie tabliczek z nazwą gatunku, ułożenie nowej nawierzchni, oczyszczenie basenu oraz doboru roślin wokół basenu, renowacja pergoli, ogrodzenia, zakup nowych ławek i koszy, założenie byliniarnii, planowanie nowych rabat oraz dobór nowej roślinności.
Na terenie Ogrodu Botanicznego dokonano nowych nasadzeń drzew i krzewów ozdobnych min. : jałowiec skalny, jałowiec łuskowaty, jałowiec kolumnowy, jałowiec sabiński, jodła koreańska, sosna limba, sosna górska, sosna wejmutka, świek kłujący, modrzew europejski, żywotnik zachodni, berberys Thunbergia, Bukszpan wieczniezielony, irga pozioma, pigwowiec wspaniały żarnowiec miotlasty, forsycja pośrednia, tamaryszek drobnokwiatowy, migdałek trójklapowy, perukowiec podolski, różanecznik, tawuła japońska, miłorząb dwuklapowy, kasztan jadalny, klon japoński, klon jawor, kalina koralowa, tulipanowiec amerykański, magnolia pośrednia, jaśminowiec. Pod każdym drzewem oraz krzewem została umieszczona tabliczka informacyjna zawierająca informację o danym gatunku.
Ponadto została odnowiona pergola, gdzie zostały rozebrane filary z bloczków betonowych, nastąpiło oczyszczenie murów i spoin. Wzdłuż pergoli ustawiono nowe donice wyróżniające kulturę urbanistyczną ogrodu.
Projekt przewidywał oczyszczenie dna basenu z mułu i innych zanieczyszczeń poprzez zastosowanie walki chemicznej z glonami co zostało wykonane. Dokonano uzupełnienia ubytków i pęknięć w dnie i ścianach zbiornika. Aby uzyskać ciekawy i różnobarwny staw dobrano rośliny głębokowodne poprzez posadzenie ich w pojemnikach i stawiając je na cegłach, co pozwoliło podnieść rośliny do takiego poziomu jakim im odpowiada.  
Realizacja zadania pozwoliła na osiągnięcie wymiernych korzyści dla ochrony środowiska, takich jak: poprawienie ogólnego wizerunku i podniesienie walorów przyrodniczych i krajobrazowych na terenie miasta, odtworzenie brakującej szaty roślinnej, stworzenie sprzyjających warunków do utworzenia specyficznego klimatu. Ogród obecnie spełnia również funkcję placówki dydaktyczno – ekologicznej dostosowana do praktycznej realizacji wielu tematów lekcyjnych z przyrody, biologii i ekologii wszystkich szczebli szkół.

Regulamin Miejskiego  Ogrodu Botanicznego w Grudziądzu
 

Ogród Botaniczny jest czynny dla zwiedzających:
 

kwiecień – wrzesień
w godzinach od 7.00 do 21.00

październik – marzec
w godzinach od 8.00 do 18.00

Na terenie Ogrodu zabrania się:

- wyprowadzania psów
- jazdy na rowerach
- głośnego słuchania muzyki i hałasowania
- grania w piłkę
- chodzenia po rabatach i trawnikach
- niszczenia roślin, łamanie gałęzi drzew i krzewów oraz zrywania kwiatów
- niszczenia ławek oraz wszelkiego sprzętu w Ogrodzie
- niszczenia i przenoszenia tabliczek informacyjnych
- spożywania napojów alkoholowych
- zaśmiecania terenu Ogrodu
- prowadzenia działalności handlowej przed Ogrodem i na jego terenie bez uzgodnienia z Urzędem Miejskim w Grudziądzu

Naruszenie postanowień niniejszego regulaminu podlegać będzie odpowiedzialności karnej zgodnie zobowiązującymi przepisami prawa.

Obowiązki administratora terenu pełni Urząd Miasta w Grudziądzu.

Dzieci powinni znajdować się pod opieką osób dorosłych.

Zał. folder „Zdjęcia Ogród Botaniczny”.
 

2. Parki na terenie Grudziądza
 

Park miejski – publiczna zorganizowana miejska przestrzeń zielona pełniąca funkcje wypoczynkowe i rekreacyjne, a niekiedy także sportowe lub inne.

Zazwyczaj zajmuje większą powierzchnię i pełni bardziej złożone funkcje niż ogród miejski. W parku wyznaczone są ścieżki i trasy do spacerowania (zwykle wybrukowane lub wyasfaltowane), w jego obrębie znajdują się także obiekty małej architektury (kosze na śmieci, ławki, latarnie itp.), a często również szalety, place zabaw, amfiteatry, altany, fontanny czy pomniki.

Na terenie Grudziądza występują następujące parki:

1. Park Miejsko - Leśny;

2. Park na Górze Zamkowej;

3. Park przy Teatrze Miejskim;

4. Park przy ulicy Lipowej;

5. Park przy ulicy Jaśminowej;

6. Park 900-lecia w Grudziądzu.

    

1. PARK MIEJSKO – LEŚNY
 

 Park Miejski w Grudziądzu położony jest na terenie Grudziądza przy ul. Hallera. Sąsiaduje z cmentarzem i stadionem żużlowym klubu GTŻ Grudziądz.

Las miejski został przekształcony na park na mocy uchwały o uporządkowaniu lasu miejskiego z dnia 23 lutego 1865 r. Od tego czasu rozpoczęto w parku prace pielęgnacyjne.

Teren o powierzchni około 39 ha poddany został kilkuletniej kompozycji przestrzennej. W finalnym układzie Krajobrazowym ukończony w 1898 r. W 1879 r. rozpoczęto zakładanie Ogrodu Botanicznego w północno-wschodniej części parku przy ul. Parkowej. Ogród udostępniono mieszkańcom Grudziądza w 1907 r.

W 1914 r. od strony ul. Hallera założono dużą kompozycję kwiatową, tzw. Rosarium, które w okresie międzywojennym II Rzeczypospolitej było ozdobą Grudziądza i rozsławiło je jako miasto róż i kwiatów.

W części południowej parku, w latach międzywojennych funkcjonowały 3 korty tenisowe i boisko. Obecnie teren ten, zwarty pomiędzy ulicami Cmentarną a Hallera, zachował rekreacyjno – sportowy charakter.

Park został zniszczony podczas działań wojennych w 1945 roku. Następnie odbudowano go, jednak zaniechano odtworzenia ogrodu róż. W zamian za to w parku znajdują się: plac zabaw, czołg z czasów II wojny światowej (T-34), działa przeciwpancerne, samolot oraz obelisk Światowida.

Przestrzeń parkowa z nieregularną siecią alej, stawem i wiekowym, zróżnicowanym drzewostanem (posiada w większości drzewa liściaste, klasyfikujące się jako pomniki przyrody) reprezentuje jedno z najstarszych założeń tego typu na terenie województwa kujawsko – pomorskiego. Cenny drzewostan stanowi m.in. aleja dębowa w układzie liniowym, zlokalizowana w sąsiedztwie leśniczówki.

W 2009 roku Urząd Miejski w Grudziądzu rozpoczął prace w parku miejskim obejmując teren wokół oczka wodnego, w ramach których m.in. odnowiono pergolę i wymieniono filtr pompy. Przygotowano również grunt do nasadzeń krzewów.

2. PARK NA GóRZE ZAMKOWEJ
 

Park na Wzgórzu Zamkowym istnieje w Wykazie parków w Ewidencji dóbr kultury Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków woj. kujawsko – pomorskiego dla miasta Grudziądza. Uznany jest jako park miejski, użytkownikiem jest Miasto Grudziądz, pow. ok. 3 ha. Należy on do mienia komunalnego gminy Miasta Grudziądza i zajmuje działki położone przy ul. Podgórnej, Zamkowej i nad Wisłą.

Park „Góra Zamkowa”, jako miejski ogród publiczny został założony w 1839 r. po rozbiórce zabudowań zamku krzyżackiego. Władze miasta w ten sposób wykazały się żywą reakcją na potrzeby społeczne i tendencje istniejące w Europie na przełomie Xviii XIX w. do tworzenia w miastach przestrzeni zielonej w jak najszerszym zakresie. Park stał się ważnym elementem składowym całości systemu zieleni miejskiej Grudziądza.

Układ przestrzenny parku związany był przede wszystkim z ruinami zamku. Wieża zamkowa „Klimek”, fragmentów murów obronnych i ruiny kaplicy zamkowej ciekawie wpisywały się w teren powstającego parku. Był to obszar ograniczony od wschodu – ul. Zamkową, o od zachodu – górną krawędzią skarpy pradoliny Wisły. Od północy granica parku przebiegała u podnóża zadrzewionej skarpy wzgórza zamkowego, a od południa jego zasięg wyznaczały zabudowania przy ul.. Spichrzowej.

W parku można było wyróżnić trzy wnętrza:

• północne - teren dawnego zamku wysokiego – to otoczenie wieży zamkowej i ruin zamku krzyżackiego z rozłożonymi po obwodzie punktami widokowymi oraz miejscem zabaw dla dzieci;

• w obniżeniu – to teren obejmujący dawne dole międzymurze, fosę i część przedzamcza;

• południowe – z obszerną platformą widokową z klombem w centralnym miejscu, otoczone od strony skarpy drewnianą balustradą.

Nieznany jest spis roślin, jaki zastosowano do założenia parku, jednak wiadomo, że oprócz gatunków rodzimych posadzono też obce, które dosyć szybko wyginęły w niekorzystnych dla nich warunkach. Ścieżki wydzielały części gładkiego trawnika z nielicznymi klombami. Drzewa w układzie rzędowym posadzono po lewej stronie ulicy Zamkowej. Po prawej stronie ulicy Zamkowej wzdłuż istniejącego jeszcze wtedy płotu winnicy założono klomb parawanowy. Urządzono również miejsca wypoczynkowe. W części południowej stały białe, drewniane ławki otoczone niskimi żywopłotami, w północnej tuż przy ruinach zamku latem rozstawiano stoły i krzesła. Niedaleko ruin urządzono plac zabaw dla dzieci.

W 1875 r. Zarząd Miasta nabył Górę Zamkowa na własność. W 1889 władze miasta podjęły prace nad okryciem zamkowej studni, która została zasypana podczas prac rozbiórkowych na początku IX w. Po odkopaniu studni do lustra wody, tj. na głębokość 50 m., podjęto prace renowacyjne. Ocembrowanie wykonano z szlifowanego czerwonego kamienia, studnie zamknięto żelaznymi sztabami, a dla bezpieczeństwa oglądających położono na niej siatkę.

W układ kompozycyjny parku włączono zbocze, schodzące do nabrzeża wiślanego oraz tereny skarpy od ul. Zamkowej do ul. Podgórnej. Stąd granice parku w stosunku do założenia pierwotnego uległy przesunięciu: w stronę Starego Miasta od wschodu a w kierunku nadbrzeża wiślanego od zachodu. Ulica Zamkowa stałą się osią założenia i podzieliła go na dwie części o zróżnicowanej kompozycji:

• część A – park po zachodniej stronie ul. Zamkowej tworzył układ krajobrazowy. Część tego parku wzbogacono o nowe elementy architektury ogrodowej, szczególnie związanej z ukształtowaniem terenu. Od strony Wisły wybudowano mury podtrzymujące skarpę. Alejkę prowadzącą na wzgórze od strony północnej ogrodzono niewysokim, drewnianym płotem. również ogrodzono skarpę przy wejściu na ulice Zamkową od ulicy Spichrzowej. W wielu miejscach, na terenie dawnego zamku wysokiego, wybudowano niskie murki oporowe, zabezpieczające skarpy oraz parostopniowe schody kamienne. Trawniki otoczono niskimi żelaznymi ogrodzeniami, a aleję obwodnicową ogrodzono od strony zachodniej drewniana balustradą. W miejscach widokowych postawiono ławki na żelaznych podstawach, a przy nich kamienne stoły.

• część B – około 1890 r. wykonano mur od ul. Podgórnej oraz mur z niszą przy ul. Zamkowej. Skarpa podzielona została na trzy tarasy. Łączyły je schody ceglane: południowe prowadzące do wybudowanej restauracji „Weinberg”, północne prowadzące do ul. Zamkowej oraz środkowe rozchodzące, łączące taras dolny z tarasem środkowym. Wzdłuż tarasów wykonano żwirowe ścieżki, ich linię podkreślały niskie rośliny żywopłotowe, a za nimi pojedyncze rzędy drzew liściastych.

W 2006 roku przeprowadzono nowe prace terenowe inwentaryzacji drzew i krzewów. Teren Góry Zamkowej pokryty jest zwartą roślinnością. Stoki zachodnie porastają drzewa liściaste: klony pospolite, topole szare, robinie akacjowe, wierzby białe, wierzby kruche. W skład podszytu wchodzą krzewy liściaste: lilak pospolity, bez czarny, róża pomarszczona, śnieguliczka biała, dereń jadalny. Drzewa i krzewy na stokach rosną swobodnie, bez żadnej kontroli, stanowiąc zwartą i szczelną roślinność.

3. PARK PRZY TEATRZE MIEJSKIM
 

Ozdobny Ogród znajdujący się przy ulicy Focha 19 w Grudziądzu (przed frontem Teatru Miejskiego) został założony w 1840 r. na terenie należącym do Bractwa Kurkowego „Victoria” i stanowił wypełnienie przestrzeni przed siedzibą bractwa.

Teatr Miejski przed frontem, którego mieści się ozdobny ogród został zaprojektowany w okresie II wojny światowej. Budynek wznosi się na miejscu dawnego „Domu Strzeleckiego”, który w 1840 r. oddany został do użytku. W 1890 r. rozbudowano budynek o przeszkloną werandę od ul. Focha i salę taneczną od ul. Moniuszki. W takiej formie obiekt przetrwał do lat 40 XX w. kiedy niemieckie władze okupacyjne przystąpiły do przebudowy. Niedokończony budynek został częściowo zniszczony w 1945 r. Budowa kontynuowana po wojnie została zakończona w 1949 r. W chwili obecnej obiekt jest siedzibą Centrum Kultury – Teatr w Grudziądzu.

W październiku 1980 r. przed gmachem budynku teatru został postawiony pomnik Fryderyka Chopina. Pomnik 10 stycznia 1996 r. został wpisany do rejestru miejsc pamięci narodowej.

Obecnie zachował się czytelny układ przestrzeni z rzadkimi starodrzewem.

4. PARK PRZY ULICY LIPOWEJ
 

Park przy ulicy Lipowej znajduje się w obszarze zespołu dworsko – parkowego Wielkie Tarpno, prezentujący stan z XIX wieku, ukształtowany na kanwie wcześniejszego założenia, składający się z:

• dawnego dworu z połowy XIX wieku o skromnych cechach klasycystycznych,

• oficyny dworskiej z drugiej połowy XIX wieku,

• stodoły murowanej z końca XIX wieku,

• założenia parkowego typu krajobrazowego z okazałym zróżnicowanym drzewostanem: dęby, lipy, kasztanowce, wiązy brzozy, jesiony, olchy itp. z okazami w wieku ponad 200 lat (dęby).

Przez teren założenia przepływa Kanał Trynka.

Na terenie parku nad jeziorem Tarpno znajdują się pomniki przyrody, które zostały uznane w 1998 roku i wpisane do wojewódzkiego rejestru tworów przyrody pod pozycją 426.

Pomnikami przyrody na tym terenie są drzewa gatunku:

• Dąb – o obw. pnia 485 cm,

• Dąb – o obw. pnia 355 cm,

• Dąb – o obw. pnia 304 cm,

• Dąb – o obw. pnia 380 cm,

• Dąb – o obw. pnia 348 cm,

• Dąb – o obw. pnia 410 cm,

• Dąb – o obw. pnia 417 cm,

• Dąb – o obw. pnia 356 cm,

• Dąb – o obw. pnia 405 cm,

• Dąb – o obw. pnia 313 cm,

• Dąb – o obw. pnia 335 cm,

• Lipa szerokolistna – o obw. pnia 355 cm,

• Kasztanowiec – o obw. pnia 335 cm,

• Dąb - o obw. pnia 327 cm.

Do historycznego zespołu należą również:

• nieczynny cmentarz ewangelicki założony w połowie XIX wieku, który posiada bogaty różnogatunkowy drzewostan , występują pozostałości dawnych nagrobków;

• cmentarz komunalny, dawny katolicki założony ok. XVII wieku;

• zabudowa sprzed 1945 r. o formach z epoki;

• obszar lokalizacji baterii kolejowych- części umocowań fortu Małej Księżej Góry.

5. PARK PRZY ULICY JAŚMINOWEJ W GRUDZIĄDZU
 

Park przy ul. Jaśminowej w Grudziądzu przylega od północy do Kanału Trynka, a od zachodniej strony do Jeziora Tarpno. Przylegające do Parku jezioro jest jeziorem przepływowym, rynnowym zasilanym wodami Osy za pośrednictwem Kanału Trynka. Jezioro posiada strome brzegi, wokół których występuje roślinność wodna, a w północnej jego części znajdują się mokradła (łąki, zarośla, bagna) oraz drzewa gat. brzoza, dąb, topola, sosna i miejscami świerki. Teren jeziora objęty jest strefą ciszy.

Na obszarze zachował się budynek mieszkalny z początku XX w. i pozostałości parku z połowy XIX w., o czytelnym układzie z okazałym zróżnicowanym starodrzewem tj dęby, jesiony, lipy, kasztanowce, klony, świerki, robinie, olchy, wierzby itp., którego liczne okazy akcentują również linię brzegową kanału Trynka.

Założenie stanowi cenną kompozycję przestrzenną o dużym walorach kulturowych, przyrodniczy i krajobrazowych. Szczególnie ważnym kulturowo – krajobrazowym elementem jest cenny kulturowo, zachowany historyczny układ wodny, na który składają się malownicze stawy.

6. PARK 900 - LECIA W GRUDZIĄDZU
 

Park znajduje się w centrum miasta w obrębie ulicy Mieszka I i Legionów. Zajmuje powierzchnię 8385 m2, którą porastają liczne drzewa m.in.: Dęby, Klony, Lipy, Buki, Brzozy i Robinie.

3. POMNIKI PRZYRODY
 

Pomnikami przyrody - są pojedyncze twory przyrody ożywionej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.
 

Zgodnie z ustawą o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 roku w odniesieniu do pomników przyrody, o których mowa w art. 45 §1wprowadza się następujące zakazy:
1) niszczenia, uszkadzania lub przekształcania obiektu lub obszaru;
2) wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, z wyjątkiem prac związanych z zabezpieczeniem przeciwsztormowym lub przeciwpowodziowym albo budową, odbudową, utrzymywaniem, remontem lub naprawą urządzeń wodnych;
3) uszkadzania i zanieczyszczania gleby;
4) dokonywania zmian stosunków wodnych, jeżeli zmiany te nie służą ochronie przyrody albo racjonalnej gospodarce rolnej, leśnej, wodnej lub rybackiej;
5) likwidowania, zasypywania i przekształcania naturalnych zbiorników wodnych, starorzeczy oraz obszarów wodno-błotnych;
6) wylewania gnojowicy, z wyjątkiem nawożenia użytkowanych gruntów rolnych;
7) zmiany sposobu użytkowania ziemi;
8) wydobywania do celów gospodarczych skał, w tym torfu, oraz skamieniałości, w tym kopalnych szczątków roślin i zwierząt, a także minerałów i bursztynu;
9) umyślnego zabijania dziko występujących zwierząt, niszczenia nor, legowisk zwierzęcych oraz tarlisk i złożonej ikry, z wyjątkiem amatorskiego połowu ryb oraz wykonywania czynności związanych z racjonalną gospodarką rolną, leśną, rybacką i łowiecką;
10) zbioru, niszczenia, uszkadzania roślin i grzybów na obszarach użytków ekologicznych, utworzonych w celu ochrony stanowisk, siedlisk lub ostoi roślin i grzybów chronionych;
11) umieszczania tablic reklamowych.

zał.  folder „zdjęcia Pomniki przyrody” - Wykaz pomników przyrody na terenie Grudziądza

zał. folder „zdjęcia Pomniki przyrody ”